معرفی کتاب انسان در جستجوی معنا

ویکتور فرانکل در کتاب صوتی انسان در جستجوی معنا، شرحی واقعی و دردناک از تجربه‌ی اسارت در اردوگاه کار اجباری نازی‌ها ارائه می‌دهد. او نشان می‌دهد که چگونه عشق، امید، مسئولیت، آزادی درونی و زیبایی‌هایی که در هنر و طبیعت وجود دارند می‌توانند به‌عنوان ابزاری برای غلبه بر مشکلات و تجربیات دل‌خراش عمل کنند. این کتاب در فهرست ده کتاب تأثیرگذار آمریکا قرار گرفته است و همچنان به خوانندگانش در یافتن معنا کمک می‌کند.

درباره‌ی کتاب انسان در جستجوی معنا

یافتن معنا در زندگی و تکیه به چنین معنایی در شرایط سخت از نظر ویکتور فرانکل (Viktor E. Frankl) کلید خوشبختی و رفاه شخصی است. کتاب صوتی انسان در جستجوی معنا (Man’s Search for Meaning) زندگی‌نامه‌ای خودنوشت است که تأثیر نظریه‌ی «معنا درمانی» (Logotherapy) را در بدترین وضعیت‌های ممکن نشان می‌دهد.

نظریه‌ی معنادرمانی یا لوگوتراپی را ویکتور فرانکل پیش از حمله‌ی نازی‌ها به اتریش مطرح کرده بود. او که به مدت سه سال در گتوی نازی‌ها و سپس در اردوگاه‌های کار اجباری زندانی بود، توانست نظریه‌ی معنادرمانی را برای تسلی دادن به خود و دیگر زندانیان به‌ کار گیرد. در سپتامبر 1942 فرانکل توسط مقامات آلمان نازی به همراه همسر باردار، والدین و برادرش دستگیر شد. حکومت فاشیستی هیتلر آن‌ها را به جرم یهودی بودن به اردوگاه «ترزین اشتاد» در چکسلواکی تبعید کرد. پدر او در آن‌جا و باقی خانواده پس از انتقال به آشویتس درگذشتند. فرانکل تنها باقی‌مانده از خانواده و آشنایان خود بود. او جزو معدود افرادی است که از هولوکاست جان سالم به در برده و توانسته تجربیات روشنگرانه‌ی خود را در کتاب صوتی انسان در جستجوی معنا روایت کند.

علی‌رغم از دست دادن خانواده، نوشته‌ها و همه‌ی حیثیت انسانی در زندان نازی‌ها، فرانکل تاحدامکان به «زندگی» ادامه داد. کتاب صوتی انسان در جستجوی معنا مثالی واقعی از تأثیر معنادرمانی است. بهداشت روانی (psychohygiene) از اصطلاحاتی است که توسط ویکتور فرانکل ایجاد شده است. او برای توضیح روش‌های پیشگیری از بیماری‌های روانی به فعالیت‌هایی اشاره می‌کند که از طریق آن‌ها فرد می‌تواند در شرایط سخت نیز سلامت روان خود را حفظ کند.

از نظر فرانکل ما باید به سؤالاتی که زندگی از ما می‌پرسد پاسخ دهیم. تنها با مسئولیت‌پذیری در قبال خود است که می‌توانیم این جوابی برای پرسش‌های زندگی بیابیم. کتاب صوتی انسان در جستجوی معنا ما را با تجربه‌ای آشنا می‌کند که انسان‌های اندکی در جهان از سر گذرانده‌اند. آشنایی با این تجربه می‌تواند ما را برای رویارویی با سختی‌هایی به‌مراتب آسان‌تر آماده کند. درون‌نگری و تلاش برای حفظ سلامت روان از نکات مهمی است که شنیدن سرگذشت ویکتور فرانکل به ما می‌آموزد.

ما نمی‌توانیم از رنج اجتناب کنیم، اما می‌توانیم انتخاب کنیم که چگونه با آن کنار بیاییم، در آن معنا پیدا کنیم و با هدفی جدید به جلو برویم. نظریه‌ی فرانکل در برابر نظریه‌ی فروید قرار دارد. برای فروید انگیزه‌ی اصلی انسان در زندگی کسب لذت است اما فرانکل در کتاب صوتی انسان در جستجوی معنا نشان می‌دهد که انگیزه‌ی اصلی ما لذت نیست بلکه کشف و پیگیری چیزی است که از نظر ما می‌تواند معنادار باشد.

اگرچه کتاب انسان در جستجوی معنا از استقبال و موفقیت جهانی برخوردار است، اما انتقادهای نیز نسبت به شیوه‌ی نگاه فرانکل به جهان مطرح شده است. عمده ایرادی که منتقدینی چون لارنس لانگر و کاپلان مطرح می‌کنند؛ تصویری است که فرانکل از کشته شدگان هولوکاست ترسیم می‌کند. از نظر آن‌ها توجه بیش‌ازاندازه به معنادرمانی باعث می‌شود فکر کنیم کسانی که در آشویتس کشته شدند به‌ اندازه‌ی‌ کافی میل به زندگی نداشته‌اند. از نظر این منتقدین جنبه‌ی مثبت‌اندیشی موجود در آثار فرانکل عنصر شانس را در هیاهوی اتفاق‌های متفاوتی که در زندگی می‌افتد نادیده می‌گیرد.

در زمان مرگ فرانکل در سال 1977 کتاب انسان در جستجوی معنا بیش از 10 میلیون نسخه به 24 زبان دنیا فروخته بود. بسیاری از خوانندگان آمریکایی این کتاب را به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین کتاب‌هایی که مطالعه کرده‌اند معرفی می‌کنند. نسخه‌ی چاپی کتاب انسان در جستجوی معنا را انتشارات آتیسا با ترجمه‌ی سعید اختری‌زاده منتشر کرده و نسخه‌ی صوتی این کتاب با صدای ایمان رئیسی و توسط گروه فرهنگی رومانو تهیه شده است.